W żorskiej dzielnicy Baranowice, nieopodal strefy przemysłowej, rozciąga się ponad 8-hektarowy park w stylu angielskim, który przez lata popadał w zapomnienie. Kilkadziesiąt wiekowych dębów, będących pomnikami przyrody, tworzy tu wyjątkową atmosferę – to drzewa, które pamiętają czasy, gdy okolicznymi dobrami władała arystokratyczna rodzina Durantów. Po kompleksowej renowacji zakończonej w 2023 roku miejsce to odzyskało dawny blask i stało się jednym z przyjemniejszych zakątków do spacerów w regionie.

Park otacza zabytkowy pałac o klasycystycznej bryle, którego początki sięgają XVII wieku. Całość tworzy zespół parkowo-pałacowy, który przeszedł niełatwą drogę – od barokowej siedziby szlacheckiej, przez szkołę podstawową w czasach PRL, aż po lata całkowitego zaniedbania w latach 90. ubiegłego wieku.

Historia pałacu i parku w Baranowicach

Pierwszą rezydencję wzniesiono tu już w XVII stuleciu. Prawdziwy rozkwit przyszedł jednak w XIX wieku, gdy majątek przejęła rodzina von Durantów. To właśnie Emil von Durant przebudował budynek na styl włoskiej willi, a otaczający teren przekształcił w rozległy park angielski – z malowniczymi alejkami, mostkami i elementami małej architektury.

Po 1945 roku pałac miał typową dla takich obiektów historię. Organizowano w nim kolonie letnie dla dzieci pracowników śląskich hut, a od września 1951 roku mieściła się tu szkoła podstawowa. Uczniowie w czynie społecznym prowadzili park, powstało boisko, nowe ścieżki z żużlu. Niestety, w tym okresie zniknęła część starodrzewu, zastąpiona drzewkami i krzewami ozdobnymi. W latach 80. pałac osiągnął dramatyczny stan techniczny i przez kolejne dekady niszczał.

Renowacja zespołu parkowo-pałacowego kosztowała 6,6 mln złotych i była największą inwestycją Żor ostatnich lat. Prace trwały niemal trzy lata i zostały współfinansowane ze środków Unii Europejskiej.

Co zobaczysz w parku – zabytkowe dęby i odrestaurowana zieleń

Główną atrakcją są oczywiście pomnikowe dęby – kilkadziesiąt drzew, które nadają temu miejscu wyjątkowy charakter. Niektóre mają po kilkaset lat i tworzą naturalny baldachim, pod którym przyjemnie szuka się ochłody w upalne dni. Martwe drewno leżące w parku pozostawiono celowo – pozwala na namacalne doświadczanie przyrody i obserwowanie procesów rozkładu.

Podczas renowacji uporządkowano zieleń i odtworzono historyczny układ alejek spacerowych z połowy XIX wieku. Nowe ścieżki są oświetlone i urozmaicone mostkami, co sprawia, że spacer ma swój rytm i klimat. Wyburzono cztery budynki gospodarcze z lat 70. XX wieku, które zakłócały historyczny charakter miejsca.

Na terenie parku odnowiono zachowane elementy małej architektury – zabytkowe studnie, poidło dla zwierząt, lodownię i komin dawnej kuźni. Pojawiły się też ławki, kosze na śmieci oraz stojaki na rowery. Odtworzone zostały zabytkowe bramy wjazdowe, przez które kiedyś przejeżdżały powozy właścicieli.

Pałac jako centrum kultury

Sam pałac, odrestaurowany z dbałością o detale, zachwyca zarówno z zewnątrz, jak i wewnątrz. Znajduje się tu wystawa prezentująca historię obiektu i jego okolicy, wielofunkcyjne sale do działań artystycznych oraz przestrzenie wystawiennicze. Można zajrzeć do środka, by zobaczyć ekspozycje czasowe i poczuć atmosferę dawnej rezydencji.

W pałacu działa Restauracja Charlotta, serwująca wykwintne dania. To dobry punkt na zakończenie spaceru po parku, choć ceny odpowiadają poziomowi miejsca.

Dla kogo jest ten park?

Park sprawdzi się dla każdego, kto szuka spokojnego miejsca na spacer z dala od miejskiego zgiełku. Rodziny z dziećmi znajdą tu przestrzeń do swobodnego biegania pod drzewami, miłośnicy przyrody będą zachwyceni starodrzewem i możliwością obserwowania procesów naturalnych. Fotografowie docenią klimatyczne alejki i architekturę pałacu.

Miejsce organizuje też wydarzenia plenerowe – koncerty, pokazy sokolnicze, zajęcia z edukacji regionalnej. Warto śledzić program Miejskiego Ośrodka Kultury w Żorach, by trafić na coś ciekawego.

10 października 2024 roku, z okazji Światowego Dnia Drzewa, zorganizowano tu spacer dendrologiczny z badaczką ze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. Takie wydarzenia edukacyjne odbywają się regularnie.

Praktyczne informacje – dojazd, godziny otwarcia

Park znajduje się w dzielnicy Baranowice, około 3 km na południe od centrum Żor, przy ulicy Zamkowej. Z centrum można dojechać samochodem w kilka minut, jest parking. Dojazd komunikacją miejską też nie sprawia problemu.

Park jest dostępny codziennie, bezpłatnie. Alejki są oświetlone, więc spacer wieczorową porą też wchodzi w grę. Samo zwiedzanie pałacu ma ustalone godziny otwarcia – najlepiej sprawdzić aktualne informacje na stronie Miejskiego Ośrodka Kultury w Żorach lub zadzwonić przed wizytą.

Wstęp do pałacu jest bezpłatny, choć przy niektórych wydarzeniach kulturalnych mogą obowiązywać bilety. Restauracja Charlotta działa w standardowych godzinach gastronomicznych, warto zarezerwować stolik, jeśli planujecie posiłek.

Ile czasu przeznaczyć na wizytę?

Spokojny spacer po parku to około godziny. Jeśli doliczyć zwiedzanie pałacu i wystawy historycznej, trzeba zaplanować około 1,5-2 godzin. Z posiłkiem w restauracji wizyta może się rozciągnąć na pół dnia – zwłaszcza jeśli trafi się na jakieś wydarzenie plenerowe.

Najlepiej przyjeżdżać w dni, gdy pogoda sprzyja spacerom – park pokazuje się wtedy z najlepszej strony. Wiosną i latem zieleń jest najbardziej intensywna, jesienią dęby prezentują się w złotych barwach.

Zespół parkowo-pałacowy w Baranowicach oficjalnie otwarto 21 października 2023 roku. Od tego czasu miejsce cieszy się rosnącą popularnością wśród mieszkańców Żor i turystów odwiedzających region. To dobry punkt na trasie po Górnym Śląsku, zwłaszcza jeśli szukacie czegoś spokojniejszego niż typowe atrakcje przemysłowego dziedzictwa.